Przewlekłe schorzenia płuc - profilaktyka i wczesne wykrywanie
Przewlekłe choroby płuc, takie jak POChP (przewlekła obturacyjna choroba płuc) czy astma, rozwijają się stopniowo, często nie dając wyraźnych objawów na początku. Ich wczesne wykrycie i odpowiednie postępowanie pod okiem lekarza – mogą znacząco spowolnić rozwój choroby i poprawić jakość życia. Dowiedz się, jakie objawy powinny Cię zaniepokoić, jak wygląda profilaktyka oraz co zrobić, by chronić swoje płuca.
Jakie są najczęstsze choroby płuc?
Choroby płuc to zróżnicowana grupa schorzeń, które mogą rozwijać się zarówno w wyniku infekcji, jak i działania szkodliwych czynników zewnętrznych. Do najczęściej występujących należą infekcyjne zapalenia płuc, gruźlica oraz choroby wirusowe, takie jak COVID-19. Częstą przyczyną przewlekłych dolegliwości układu oddechowego są choroby niezakaźne, np. POChP (przewlekła obturacyjna choroba płuc). Do innej grupy schorzeń płuc należą zaburzenia oddychania podczas snu, takie jak bezdech senny. [1]
Jak rozpoznać początkowe objawy przewlekłych schorzeń płuc?
Tym, co zazwyczaj łączy przewlekłe schorzenia układu oddechowego, są dolegliwości, takie jak kaszel trudności w oddychaniu czy uczucie szybszego męczenia się podczas aktywności fizycznej. [1] Wszystkie niepokojące objawy powinny być sygnałem do wizyty u lekarza. Pamiętaj, że im szybsza diagnoza, tym większe szanse na spowolnienie postępu choroby.
Przewlekła obturacyjna choroba płuc – objawy
Pierwsze objawy przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) mogą być bardzo dyskretne, przez co często bywają bagatelizowane.
Najwcześniejszym i najczęstszym symptomem jest przewlekły kaszel, który utrzymuje się przez wiele tygodni, a nawet miesięcy, niezależnie od infekcji. Często towarzyszy mu odkrztuszanie gęstej plwociny, zwłaszcza rano – to tzw. „poranna toaleta drzewa oskrzelowego”. Choć ten objaw występuje także u długoletnich palaczy, może być pierwszym sygnałem rozwijającej się choroby.
Z czasem pojawia się także duszność wysiłkowa, która początkowo może być niezauważalna – możesz szybciej się męczyć, wejście po schodach będzie coraz trudniejsze, podobnie jak dotrzymywanie kroku rówieśnikom. Duszność postępuje stopniowo i staje się coraz bardziej uciążliwa. W późniejszych etapach mogą dołączyć świszczący oddech, uczucie ucisku w klatce piersiowej, a także objawy wyniszczenia, jak utrata masy ciała i cechy niedożywienia. W zaawansowanym stadium choroby mogą już pojawić się oznaki niewydolności oddechowej – sinica warg i palców, a także obrzęki wokół kostek, jeśli dojdzie do przeciążenia serca.
Wczesna diagnoza i leczenie POChP pod kontrolą specjalisty może poprawić jakość życia osób chorych. Terapia ma na celu łagodzenie objawów i spowolnienie postępu choroby. [2]
Jak rozpoznać astmę?
Astma to przewlekła choroba zapalna dróg oddechowych, która powoduje ich nadreaktywność – czyli nadmierną skłonność do zwężania się pod wpływem różnych czynników. Objawia się napadami duszności, kaszlu, świszczącego oddechu i uczucia ucisku w klatce piersiowej. U podłoża astmy leży przewlekły stan zapalny w drogach oddechowych. Powoduje on nadwrażliwość oskrzeli na bodźce takie jak alergeny, zimne powietrze, wysiłek fizyczny, dym tytoniowy, infekcje wirusowe czy zanieczyszczenie powietrza. Podejrzenie astmy powinno się pojawić w sytuacji, gdy często pojawia się:
duszność,
kaszel (szczególnie w nocy lub nad ranem),
świszczący oddech,
uczucie ucisku w klatce piersiowej.
Objawy te mają charakter napadowy, często ustępują samoistnie lub po zastosowaniu leków rozkurczających oskrzela. [3]
Przewlekłe choroby układu oddechowego – czynniki ryzyka
Do najpoważniejszych czynników ryzyka chorób płuc należy dym tytoniowy – zarówno aktywne palenie papierosów, jak i bierna ekspozycja na dym. I, o ile na niektóre przyczyny możesz nie mieć wpływu, to w tym przypadku wszystko zależy od Ciebie – Twojej determinacji i silnej woli. Toksyczne związki zawarte w papierosach uszkadzają drogi oddechowe i zwiększają ryzyko zachorowania m.in. POChP czy też astmę. Istotna jest również jakość powietrza, którym oddychasz – zanieczyszczenia przemysłowe, spalanie biopaliw w domach, a także smog uliczny. Ryzyko zachorowania zwiększa ekspozycja zawodowa na pyły, azbest, radon czy inne substancje chemiczne. Do pozostałych czynników ryzyka należą:
otyłość,
brak ruchu,
niedobory żywieniowe,
przewlekłe infekcje,
obciążenia genetyczne.
Choroby płuc mogą też częściej występować u osób, które w dzieciństwie często chorowały na infekcje dróg oddechowych. [1]
Jak zmniejszyć ryzyko zachorowania na schorzenia płuc?
Profilaktyka chorób płuc polega przede wszystkim na eliminacji czynników ryzyka. Najważniejszym krokiem jest unikanie dymu tytoniowego – zarówno aktywnego palenia tytoniu, jak i biernego wdychania. Zadbaj o regularną aktywność fizyczną, unikaj przebywania na zewnątrz w czasie dużego zanieczyszczenia powietrza oraz prowadź zdrową, zbilansowaną dietę. Duże znaczenie ma także ograniczenie kontaktu z osobami zmagającymi się z infekcjami dróg oddechowych i dbanie o pełne wyleczenie nawet pozornie drobnych przeziębień. Staraj się wietrzyć pomieszczenia w domu, a jeśli masz astmą lub alergię – staraj się unikać alergenów. Ważna jest także dbałość o warunki pracy – przestrzegaj zasad BHP, które pomagają zmniejszyć ryzyko ekspozycji na substancje szkodliwe. Rozważ także profilaktycznych szczepienia ochronne przeciw grypie i COVID-19, które pomagają zmniejszyć ryzyko ciężkiego przebiegu zakażeń układu oddechowego. [1]
Artykuł na zlecenie marki Deflegmin
Źródła:
[1] Środa z Profilaktyką - Profilaktyka chorób płuc, Narodowy Fundusz Zdrowia – Dla Pacjenta: https://www.nfz-krakow.pl/gfx/nfz-krakow/userfiles/i-krzywda/ulotka_profilaktyka_chorob_pluc.pdf [Dostęp online: 23.04.2025]
[2] Mejza F., Objawy POChP, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/pochp/podstawoweinformacje/54211,objawy-pochp/ [Dostęp online: 23.04.2025]
[3 Niżankowska-Mogilnicka E. , Grażyna Bochenek, Piotr Gajewski, Filip Mejza, Astma, Medycyna Praktyczna – Interna - Mały Podręcznik: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.3.7. [Dostęp online: 23.04.2025]
